niedziela, 19 maja 2013

Motyw snu w literaturze

Sen w Mitologii Greckiej
Personifikacją snu jest Hypnos, często przedstawiany jako śpiący młodzieniec. Był to bóg, który przynosił ludziom sen i ukojenie, dotykając ich kwiatem maku. Morfeusz, jeden z synów Hypnosa, zsyłał marzenia senne o ludziach. Jego dwaj bracia zsyłali sny o zwierzętach i przedmiotach. 

Sen w Starym Testamencie
Salomonowi w nocy ukazał się Bóg i przekazał, że da mądrość w rozróżnianiu dobra i zła, rozstrzyganiu spraw sądowych i rządzeniu ludem.Król Izraela nie zażądał bogactwa ani długiego życia, więc został za swą pokorę Król został wynagrodzony.
Prorokowi Danielowi wyznaczono zadanie wytłumaczenia snu władcy - Nabuchodonozorowi. We śnie ukazał mu się posąg wykonany ze szlachetnych kruszców, którego nogi wyrzeźbione są z żelaza i gliny. Posąg ten rozpadł się po uderzeniu jednym zaledwie kamieniem. Była to przepowiednia przyszłości Babilonu mówiąca, że królestwo rozpadnie się na szereg mniejszych państw. 
Faraonowi egipskiemu zaś przyśniło się siedem tłustych krów, które zostały pożarte przez siedem chudych. Analogicznie przyśniły się mu  kłosy zboża. Sny zostały rozszyfrowane przez Józefa.  przewidział on siedem lat urodzajnych, po których nastąpi siedem ubogich. Te prorocze sny wywołane zostały przez troskę panującego o Egipt. Po tym śnie opracował odpowiednią strategię gospodarczej Egiptu i osiągnął sukces.

Sen w Nowym Testamencie 

Józefowi przyśnił się Anioł Pański. Wyjaśnił mu, że noworodek w ciele jego narzeczonej - Marii, jest przyszłym zbawicielem i począł się z Ducha świętego. Józef zastosował się do poleceń Anioła ze snu i uznał Jezusa za swoje dziecko. 

Sen u Williama Shakespeare
W Makbecie autor wykorzystuje sny by ukazać wewnętrzne odczucia i rozterki bohaterów. Sny uzmysławiają okropieństwo zbrodni Makbetowi i jego żonie. Koszmary są projekcją wyrzutów sumienia i ich wewnętrznego rozdarcia. W końcu sny przeistaczają się w halucynacje w stanie czuwania. Dręczy go bezsenność.

Sen u Mickiwicza
W Dziadach cz. III  Adama Mickiewicza bohater liryczny podkreśla, że metafizyczny charakter snu przysługuje tylko wybranym, nie jest on wspomnieniem z gry wyobraźni, lecz autentycznym doświadczeniem. W utworze śnią Konrad, Ewa oraz Nowosilcow.

Sen u Dostojewskiego
W Zbrodni i karze Fiodor Dostojewski sny i widzenia, bohaterów sny pomagają bohaterom dotrzeć do ich prawdziwego „ja” i dzięki temu mogą zrozumieć swoje błędy. Raskolnikow jest realistą, zagłusza własne wyrzuty sumienia. Jego przemiana więc może nastąpić jedynie we śnie, gdy podświadomość człowieka może się ujawnić. Rodionowi śnią się koszmary spowodowane chęcią dokonania morderstwa. Nikczemnego Swidrygajłowa, który bez skrupułów skrzywdził wiele kobiet  dręczą koszmary spowodowane lękiem wydartym z najgłębszych zakamarków podświadomości.

Sen u Lewisa
W Alicja w krainie czarów Carroll Lewis opisuje sen bohaterki, jako symboliczną interpretację rzeczywistości. Podświadomość Alicji zastępuje świat interpretacją dostępną dziecku. Ze snu bohaterkę budzi dotyk siostry i suche liście , które spadły na nią gdy spała. 
Sen u Wyspiańskiego
Stanisław Wyspiański w Weselu snom przypisuje znak autentycznych uczuć, myśli, planów. W Akcie II sztuki przemawia Chochoł: „Co się w duszy komu gra, Co kto w swoich widzi snach".
Postaci ukazujące się bohaterom są ich alter ego, projekcją ich sumienia i ukrytych myśli. Pośrednikiem zaś między światem rzeczywistym a marzeniem sennym staje się Chochoł. Zjawy, które widzą postaci ujawniają ich rzeczywiste słabości. 

Sen u Leśmiana
W wierszu Dusiołek Bolesław Leśmian rozmywa granicę miedzy światem rzeczywistym a wymyślonym, Zarówno Bajdała i jego koń, jak i Dusiołek istnieją obok siebie. Bajdałę podczas snu coś dusi. Chłop po przebudzeniu z pretensją do Boga pyta: „Jeszcześ musiał takiego zmajstrować Dusiołka?” Świat zaludniają zjawy, które odwiedzają ludzi w snach i sprowadzają na nich koszmary. Sen jest męką i potwierdzeniem istnienia zła.
Sen u Gombrowicza
W Ferdydurke Witolda Gombrowicza wszystko co spotyka Józia, bohater traktuje na początku ja sen. Nie może uwierzyć, ze choć ma trzydzieści lat, wszyscy widzą w nim gimnazjalistę.
Dodawajcie więcej utworów, gdzie sen pełni rolę przesłania lub proroctwa...